Poręczenie kredytu: co musi wiedzieć kredytobiorca i poręczyciel

Spis treści
Bank często prosi o dodatkowe zabezpieczenie, gdy Twoje dochody są niskie albo historia spłat budzi wątpliwości. Wtedy w grę wchodzi poręczenie kredytu: ktoś bliski zobowiązuje się spłacić dług, jeśli Ty tego nie zrobisz. Ten tekst pomoże zarówno Tobie, jeśli szukasz poręczyciela, jak i osobie, która dostała taką prośbę. Poręczenie to poważna decyzja, bo poręczyciel odpowiada własnym majątkiem, a nie tylko „podpisem na papierze”.
O tym, jak w ogóle zwiększyć szanse na kredyt, piszemy w poradniku kredyt z niską zdolnością kredytową. Tutaj skupiamy się na samym poręczeniu.
Czym jest poręczenie w rozumieniu kodeksu cywilnego
Poręczenie reguluje kodeks cywilny w art. 876–887. Według art. 876 § 1 poręczyciel zobowiązuje się wobec wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik go nie wykonał. Wierzycielem jest bank lub pożyczkodawca, dłużnikiem Ty jako kredytobiorca, a poręczycielem osoba trzecia.
Poręczenie jest akcesoryjne, czyli zależne od długu głównego. Zgodnie z art. 879 § 1 o zakresie zobowiązania poręczyciela rozstrzyga każdoczesny zakres zobowiązania dłużnika. Jeśli więc do długu dojdą odsetki za opóźnienie albo koszty windykacji, poręczyciel może odpowiadać także za nie.
Forma umowy
Oświadczenie poręczyciela musi być złożone na piśmie pod rygorem nieważności (art. 876 § 2). Zwykle poręczenie jest częścią umowy kredytowej albo osobnym dokumentem podpisywanym w banku. Czytaj go uważnie, zanim złożysz podpis, i poproś o kopię.
Odpowiedzialność poręczyciela: solidarna i bez „drugiej kolejki”
Wiele osób sądzi, że bank najpierw musi spróbować odzyskać pieniądze od kredytobiorcy. Tak nie jest. Art. 881 stanowi, że w braku odmiennego zastrzeżenia poręczyciel jest odpowiedzialny jak współdłużnik solidarny. W praktyce, gdy rata nie zostanie zapłacona, bank może wezwać do zapłaty poręczyciela, a po wyroku sądowym kierować egzekucję do jego wynagrodzenia, konta czy nieruchomości.
Ważne: Poręczyciel odpowiada za cudzy dług całym swoim majątkiem, a w razie śmierci kredytobiorcy jego odpowiedzialność nie wygasa.
Poręczenie za dług przyszły
Art. 878 pozwala poręczyć za dług, który dopiero powstanie, ale do wysokości z góry oznaczonej. Bezterminowe poręczenie za dług przyszły można odwołać w każdym czasie przed powstaniem długu. Jeśli umowa obejmuje limit odnawialny, na przykład kartę lub limit w koncie, zapytaj, do jakiej kwoty poręczasz.
Prawa poręczyciela
Poręczyciel nie jest bezbronny. Kodeks cywilny daje mu kilka ważnych uprawnień:
- Informacja o opóźnieniu. Wierzyciel powinien niezwłocznie zawiadomić poręczyciela, gdy dłużnik się spóźnia (art. 880).
- Zarzuty dłużnika. Poręczyciel może podnieść wobec wierzyciela wszelkie zarzuty, które przysługują dłużnikowi, i nie traci ich, nawet jeśli dłużnik się ich zrzekł albo uznał roszczenie (art. 883 § 1–2).
- Granice zakresu długu. Czynność prawna dokonana przez dłużnika z wierzycielem po udzieleniu poręczenia nie może zwiększyć zobowiązania poręczyciela (art. 879 § 2). Aneks podnoszący kwotę kredytu nie obciąży więc poręczyciela ponad to, na co się zgodził.
- Zwrot od dłużnika. Po zapłacie poręczyciel może żądać od kredytobiorcy zwrotu tego, co zapłacił.
Obowiązki wzajemne poręczyciela i dłużnika
Kodeks nakłada też obowiązki informacyjne. Poręczyciel, wobec którego wierzyciel dochodzi roszczeń, powinien niezwłocznie zawiadomić dłużnika i wezwać go do udziału w sprawie (art. 884). Powinien także niezwłocznie powiadomić dłużnika o dokonanej zapłacie (art. 885). Zaniedbanie tych obowiązków może pozbawić poręczyciela części roszczeń, dlatego warto trzymać się procedury.
Weksel in blanco i awal: częsty dodatek do poręczenia
Banki i firmy pożyczkowe niekiedy żądają, by poręczyciel poręczył także weksel kredytobiorcy. Mówi o tym Prawo wekslowe: poręczenie wekslowe nazywa się awalem, a awalista odpowiada tak samo jak osoba, za którą poręczył. Weksel in blanco to dokument podpisany bez uzupełnienia kwoty i terminu. Uzupełnia się go zgodnie z deklaracją wekslową.
Dlaczego to ważne? Weksel jest szybszym narzędziem dochodzenia pieniędzy niż zwykła umowa, bo oparty jest na formalnych zasadach. Dlatego:
- Przeczytaj deklarację wekslową i sprawdź, w jakich sytuacjach bank może weksel uzupełnić.
- Upewnij się, że kwota wekslowa nie przekracza zadłużenia.
- Zapytaj, kiedy weksel zostanie zwrócony po spłacie. To powinno nastąpić na Twoje żądanie po wygaśnięciu zobowiązania.
Poręczenie a Twoje finanse i BIK
Z perspektywy poręczyciela poręczenie to zobowiązanie warunkowe, które może wpłynąć na jego własne starania o kredyt. Bank oceniając zdolność poręczyciela, patrzy na jego dochody i inne zobowiązania, a poręczenie bywa uwzględniane jako obciążenie. Rzecznik Finansowy w swoim poradniku wskazuje, że przed złożeniem podpisu trzeba przemyśleć, czy poręczenie nie zablokuje przyszłych planów finansowych. Ogólne zasady działania baz danych wyjaśnia BIK.
Jeśli kredytobiorca przestanie spłacać dług, zaległość może uderzyć w poręczyciela: pojawia się wezwanie do zapłaty, a w razie braku spłaty także wpis do biura informacji gospodarczej i postępowanie sądowe. Dlatego poręczyciel powinien mieć wgląd w stan spłat, a kredytobiorca powinien informować go o każdej trudności.
Jak znaleźć poręczyciela i jak go nie narażać
Jeśli szukasz osoby, która zgodzi się na poręczenie kredytu, potraktuj rozmowę uczciwie:
- pokaż swoją sytuację: dochody, wydatki, plan spłaty,
- wyjaśnij, co się stanie, jeśli stracisz pracę, i jak o tym powiadomisz,
- zaproponuj, że co miesiąc będziesz przesyłać potwierdzenie przelewu raty,
- nie zgłaszaj się do osób, które nie mogłyby sobie pozwolić na spłatę Twojego długu.
W kwestii tego, jaki kredyt rozważać, pomocny jest tekst o kredycie z zabezpieczeniem, a o ogólnych prawach kredytobiorcy przeczytasz w artykule prawa kredytobiorcy.
Kiedy poręczenie nie jest dobrym pomysłem
Poręczenie kredytu nie jest rozwiązaniem, gdy kredyt jest po prostu za wysoki dla Twoich dochodów. Poręczyciel nie zmienia tego, że to Ty masz płacić ratę. Zastanów się, czy nie lepsza będzie niższa kwota albo dłuższy okres. Jeśli już teraz zalegasz z płatnościami, poręczenie obciąży także bliską osobę, a konflikt rodzinny bywa kosztowniejszy niż odmowa banku.
Poręczyciel powinien odmówić, gdy:
- nie ma pewności, że kredytobiorca ma realny plan spłaty,
- kwota poręczenia przekracza to, co mógłby spłacić z własnych środków,
- bank odmawia wglądu w dokumenty lub zbywa pytania,
- poręcza za osobę, która ma już zaległości w innych instytucjach.
Co zrobić, gdy dług robi się problemem
Pierwszym krokiem jest rozmowa z bankiem o zmianie harmonogramu spłat. Jeśli już dostałeś wezwanie jako poręczyciel, nie ignoruj go: sprawdź kwotę, odpowiedz na piśmie i skontaktuj się z kredytobiorcą. Pomocne mogą być wskazówki z tekstu o ugodzie z wierzycielem.
Co dzieje się krok po kroku, gdy kredytobiorca przestaje płacić
Warto znać kolejność zdarzeń, bo pozwala zareagować wcześniej, zanim dług urośnie.
- Pojawia się opóźnienie w spłacie raty, a bank nalicza odsetki za opóźnienie.
- Bank powinien niezwłocznie zawiadomić poręczyciela o opóźnieniu (art. 880 k.c.). Jeśli nie dostałeś takiej informacji, zapytaj o nią na piśmie i zachowaj korespondencję.
- Bank wysyła wezwanie do zapłaty, a po jego upływie może wypowiedzieć umowę kredytu.
- Jeśli nikt nie zapłaci, wierzyciel kieruje sprawę do sądu albo do windykatora. Poręczyciel odpowiada na podobnych zasadach jak dłużnik.
- Po zapłacie długu poręczyciel dochodzi zwrotu od kredytobiorcy.
Na każdym z tych etapów możesz rozmawiać z bankiem o rozłożeniu płatności na raty lub restrukturyzacji. Im szybciej to zrobisz, tym mniej kosztów narośnie. Banki mają obowiązek rozpatrzyć wniosek o restrukturyzację zadłużenia, gdy jest uzasadniony sytuacją konsumenta, ale nie muszą się na nią zgodzić.
Pytania, które warto zadać przed podpisaniem poręczenia
Jako poręczyciel masz prawo wiedzieć, na co się godzisz. Zanim złożysz podpis, poproś o odpowiedzi na kilka pytań:
- Jaka jest całkowita kwota kredytu i na jaki okres zostanie udzielony?
- Czy poręczam tylko za kapitał, czy także za odsetki, opłaty i koszty dochodzenia należności?
- Czy umowa przewiduje, że po zmianie warunków przez kredytobiorcę (na przykład po aneksie) poręczenie nadal obowiązuje?
- Czy bank wymaga także weksla, zastawu lub innego zabezpieczenia?
- Jak i kiedy poręczenie wygaśnie, a ja dostanę potwierdzenie spłaty?
Jeśli bank nie potrafi odpowiedzieć lub zbywa pytania, potraktuj to jako sygnał ostrzegawczy. Spokojna rozmowa i dokumenty w domu to Twoje najlepsze zabezpieczenie.
Co warto zapamiętać
Poręczenie kredytu to umowa, w której poręczyciel zobowiązuje się spłacić cudzy dług na pisemne oświadczenie. Odpowiada solidarnie, ma prawo do informacji o opóźnieniach i może żądać zwrotu od kredytobiorcy. Weksel z awalem zwiększa ryzyko, bo ułatwia bankowi dochodzenie roszczeń. Przed podpisem przeczytaj całą dokumentację, zadaj pytania i zastanów się, czy poradzisz sobie, gdy trzeba będzie zapłacić. Gdy masz wątpliwości, możesz poprosić o pomoc Rzecznika Finansowego lub prawnika.
Najczęstsze pytania
Czy poręczyciel odpowiada za cały kredyt?
Tak, zakres odpowiedzialności poręczyciela zależy od zakresu zobowiązania kredytobiorcy, a więc może obejmować kapitał, odsetki i koszty. Zgodnie z art. 881 kodeksu cywilnego, jeśli umowa nie stanowi inaczej, poręczyciel odpowiada jak współdłużnik solidarny. Bank może więc zażądać zapłaty od poręczyciela, nie wyczerpując wcześniej drogi wobec kredytobiorcy.
Czy poręczyciel musi być informowany o opóźnieniach w spłacie?
Tak. Art. 880 kodeksu cywilnego nakłada na wierzyciela obowiązek niezwłocznego zawiadomienia poręczyciela, gdy dłużnik opóźnia się ze spłatą. Warto zapisać w umowie adres i telefon, pod którymi poręczyciel ma być powiadamiany.
Czy poręczenie kredytu jest widoczne w BIK?
Bank, który ocenia poręczyciela, zwykle bierze pod uwagę jego dochody i własne zobowiązania, a poręczenie może obniżyć jego zdolność przy kolejnych kredytach. Jeśli kredytobiorca przestanie płacić, kłopoty mogą dotknąć też poręczyciela, w tym wpis informacji o zaległości. Szczegóły zależą od umowy i praktyki instytucji, więc zapytaj o nie przed podpisaniem.
Czy poręczyciel może odzyskać pieniądze od kredytobiorcy?
Tak. Poręczyciel, który zapłacił dług, wstępuje w prawa wierzyciela i może żądać zwrotu od kredytobiorcy. Warto jednak pamiętać, że to roszczenie bywa trudne do wyegzekwowania, gdy kredytobiorca ma problemy finansowe.
Czy poręczyciel odpowiada po śmierci kredytobiorcy?
Tak. Zgodnie z art. 883 § 3 kodeksu cywilnego w razie śmierci dłużnika poręczyciel nie może powoływać się na ograniczenie odpowiedzialności spadkobiercy wynikające z prawa spadkowego. Poręczyciel nadal odpowiada za dług.
Źródła
Redakcja Kompasu Kredytowego
Zespół redakcyjny serwisu. Piszemy na podstawie ustaw oraz materiałów UOKiK, KNF i Rzecznika Finansowego, a każdy tekst sprawdzamy z aktualnymi przepisami przed publikacją i aktualizacją. Jak pracujemy