Kup teraz zapłać później: jak działa odroczona płatność w sklepie

Spis treści
Opcja „kup teraz zapłać później” pojawia się dziś przy kasie w wielu sklepach internetowych. Klikasz, odbierasz paczkę, a pieniądze oddajesz po kilkunastu lub kilkudziesięciu dniach, czasem w kilku ratach. Wygląda to jak zwykły sposób płatności, ale prawnie bywa pożyczką albo kredytem. W tym tekście wyjaśniamy, kiedy tak jest, ile może kosztować spóźnienie i na co uważać, zanim zgodzisz się na odroczenie.
Jak działa odroczona płatność w sklepie internetowym
Przy zamówieniu wybierasz odroczenie zamiast płatności kartą lub przelewem. Podajesz podstawowe dane, a po krótkiej weryfikacji dostawca usługi zapłaci sklepowi za Ciebie albo sklep sam poczeka na pieniądze. Ty masz zapłacić później, w terminie podanym w umowie lub regulaminie.
Najczęściej spotkasz trzy warianty:
- jednorazową zapłatę po kilkunastu lub kilkudziesięciu dniach od zakupu,
- podział należności na kilka rat w krótkim okresie,
- przejście z odroczenia w dłuższe raty, już z oprocentowaniem i opłatami.
Wygoda ma swoją cenę: decyzja zapada w kilka sekund, więc łatwo przeoczyć, czyją usługą naprawdę się posługujesz i jakie warunki zaakceptowałeś. Zanim klikniesz, otwórz regulamin i sprawdź trzy rzeczy: kto jest stroną umowy, jaki jest termin zapłaty i jakie są konsekwencje spóźnienia.
Czy to kredyt konsumencki
Odpowiedź wynika z ustawy o kredycie konsumenckim i zależy od kosztów odroczenia.
Gdy odroczenie jest bezpłatne
Ustawy o kredycie konsumenckim nie stosuje się do umów, w których nie płacisz oprocentowania ani żadnych innych kosztów związanych z udzieleniem lub spłatą kredytu (art. 4 ust. 1 pkt 1). Zwykłe, w pełni bezpłatne odroczenie na kilkanaście dni jest więc poza zakresem tej ustawy. Nie dostajesz wtedy m.in. formularza informacyjnego, o którym piszemy w tekście o formularzu informacyjnym przed umową, ani ustawowych ograniczeń kosztów.
Nie znaczy to, że jesteś bez ochrony. Nadal obowiązują przepisy o sprzedaży na odległość, w tym prawo odstąpienia od umowy sprzedaży w ciągu 14 dni i zasady reklamacji towaru.
Gdy płacisz jakikolwiek koszt
Za umowę o kredyt konsumencki uważa się umowę o odroczeniu konsumentowi terminu spełnienia świadczenia pieniężnego, jeżeli jest on zobowiązany do poniesienia jakichkolwiek kosztów związanych z odroczeniem (art. 3 ust. 2 pkt 3). Kosztem może być prowizja, opłata za aktywację, opłata za wydłużenie terminu czy odsetki. Wtedy dostawca ma obowiązki z ustawy: musi przekazać Ci informacje przed zawarciem umowy, pokazać całkowity koszt i wskaźnik RRSO, a Ty zyskujesz m.in. prawo odstąpienia od umowy w ciągu 14 dni (art. 53) i prawo wcześniejszej spłaty.
Ważne: Granica jest prosta: jeśli za odroczenie nie płacisz nic, to zwykle nie jest kredyt konsumencki; jeśli płacisz cokolwiek, to jest.
Pamiętaj, że sam układ umowy może być złożony. Czasem sprzedawca oferuje bezpłatne odroczenie, a opłaty pojawiają się dopiero przy przedłużeniu terminu albo przy przejściu na raty. Wtedy ocena zależy od konkretnej umowy. Przepisy w tej dziedzinie mogą się zmieniać, bo Unia Europejska przyjęła nową dyrektywę o kredycie konsumenckim, która ma objąć także część dotąd wyłączonych produktów. Sprawdź aktualny stan prawny na stronie UOKiK.
Koszty po terminie
Spóźnienie to moment, w którym odroczona płatność przestaje być wygodna. Zwykle pojawiają się trzy rodzaje obciążeń:
- Odsetki za opóźnienie naliczane od dnia po terminie.
- Opłaty z umowy, np. za wezwanie do zapłaty lub przypomnienie.
- Koszty windykacji, jeśli sprawa trafi do firmy zewnętrznej albo na drogę sądową.
Gdy odroczenie jest kredytem konsumenckim, ustawa wprowadza limity. Łączna wysokość opłat za zaległości i odsetek za opóźnienie nie może przekroczyć kwoty odpowiadającej odsetkom maksymalnym za opóźnienie z Kodeksu cywilnego (art. 33a ustawy o kredycie konsumenckim). Dodatkowo obowiązuje limit pozaodsetkowych kosztów kredytu. Dla kredytu o okresie spłaty krótszym niż 30 dni wynosi on 5% całkowitej kwoty kredytu (art. 36a ust. 1a). Przy zakupie za 1000 zł oznacza to nie więcej niż 50 zł kosztów pozaodsetkowych. Dla dłuższych okresów jest osobny wzór, a całkowite koszty pozaodsetkowe nie mogą przekroczyć 45% kwoty kredytu. Więcej o tym mechanizmie znajdziesz w artykule o limicie kosztów pozaodsetkowych.
Jeśli nie płacisz i zignorujesz wezwania, wierzyciel może przekazać informację o długu do biura informacji gospodarczej. Dla konsumenta ustawa wymaga m.in., aby łączna zaległość wynosiła co najmniej 200 zł, była wymagalna od co najmniej 30 dni i aby wierzyciel wcześniej wysłał wezwanie do zapłaty z ostrzeżeniem o zamiarze wpisu. Taki wpis utrudnia późniejsze zakupy na raty i inne finansowanie.
Wpływ na historię w BIK
Najczęstsze pytanie brzmi: czy odroczona płatność „wchodzi” do BIK. Uczciwa odpowiedź to: to zależy od podmiotu. Biuro Informacji Kredytowej gromadzi dane od instytucji, które z nim współpracują, i nie każdy dostawca odroczeń przekazuje informacje o każdym zakupie. Nie zakładaj więc z góry, że historia się nie zapisze, ani że zapisze się zawsze.
Co możesz zrobić:
- przed zakupem zapytaj dostawcę, czy przekazuje dane do BIK i w jakim momencie,
- po kilku odroczeniach pobierz swój raport z BIK i sprawdź, co w nim widnieje,
- pamiętaj, że terminowa spłata zwykle działa na Twoją korzyść, a zaległość na niekorzyść.
To samo dotyczy rejestrów dłużników: wpis o zaległości widzą kolejni kredytodawcy. Szczegółowo o tym, jak działa ocena zdolności, piszemy w przewodniku o kredycie przy niskiej zdolności.
Pułapki, na które warto uważać
Odroczona płatność nie jest zła sama w sobie. Problemem jest sposób, w jaki łatwo ją nadużyć.
Efekt kuli śnieżnej
Kilka drobnych zakupów z terminem za dwa tygodnie wygląda niewinnie, dopóki nie spadną w jednym tygodniu. Wtedy brakuje pieniędzy na czynsz czy jedzenie, a odroczenie kolejnego zakupu wydaje się „rozwiązaniem”. Tak zaczyna się spirala, o której piszemy w poradniku jak wyjść ze spirali chwilówek.
Przejście w raty
Po zakupie możesz dostać propozycję rozłożenia płatności na dłuższy czas. To już zwykle kredyt z odsetkami i opłatami. Porównaj koszt całkowity, a nie tylko wysokość miesięcznej raty.
Brak świadomości, kto jest wierzycielem
Czasem sprzedawca przenosi wierzytelność na inny podmiot. Wtedy wezwania i pisma przychodzą od kogoś, kogo nie znasz. Zachowuj potwierdzenia zamówień i warunków, bo będą potrzebne przy reklamacji lub sporze.
Zakup ponad możliwości
Odroczenie sprzyja wydatkom, które nie zmieściłyby się w budżecie „tu i teraz”. Zadaj sobie pytanie, czy kupiłbyś ten sam przedmiot, gdybyś musiał zapłacić od razu. Jeśli nie, najpewniej nie warto.
Porównanie: odroczenie bezpłatne i płatne
| Cecha | Odroczenie bezpłatne | Odroczenie z kosztami |
|---|---|---|
| Czy to kredyt konsumencki | Zwykle nie (art. 4 ust. 1 pkt 1) | Tak (art. 3 ust. 2 pkt 3) |
| Formularz informacyjny i RRSO | Brak obowiązku z ustawy | Obowiązkowe |
| Limity kosztów i opłat za zwłokę | Zasady ogólne Kodeksu cywilnego | Limity z ustawy o kredycie konsumenckim |
| Odstąpienie od umowy kredytowej | Brak osobnego prawa | 14 dni (art. 53) |
| Odstąpienie od zakupu w sklepie | 14 dni od otrzymania towaru | 14 dni od otrzymania towaru |
Co zrobić, gdy nie możesz zapłacić w terminie
Nie czekaj, aż dług urośnie. Skontaktuj się z dostawcą odroczenia przed upływem terminu i poproś o rozłożenie płatności lub o przedłużenie. Zrób to na piśmie lub mailem, aby mieć dowód. Sprawdź, czy opłata za zwłokę nie przekracza limitów. Jeżeli masz kilka zaległości, ułóż je według ważności; pomoże Ci plan spłaty długów i artykuł o ugodzie z wierzycielem.
Jeżeli uważasz, że umowa narusza Twoje prawa, np. pobrano opłaty ponad limit, możesz złożyć reklamację, a następnie skorzystać z pomocy Rzecznika Finansowego lub miejskiego rzecznika konsumentów. Podstawowe zasady opisujemy w tekście o prawach kredytobiorcy.
Czy odroczenie to dobry pomysł przy niskiej zdolności
Dla osoby, której trudno o finansowanie, odroczona płatność bywa kusząca, bo decyzja zapada szybko. Pamiętaj jednak, że szybkość to nie to samo co bezpieczeństwo. Jeżeli Twój budżet jest napięty, każde dodatkowe zobowiązanie zwiększa ryzyko zaległości, a zaległość może zamknąć drogę do zwykłej pożyczki. Zamiast kolejnych odroczeń rozważ tańsze i bezpieczniejsze rozwiązania opisane w tekście o pożyczce przy niskiej zdolności lub w artykule o zakupach na raty.
Lista kontrolna przed kliknięciem
- Kto jest stroną umowy: sklep, bank, instytucja pożyczkowa czy inna firma.
- Czy odroczenie jest w pełni bezpłatne, czy są jakiekolwiek opłaty.
- Do kiedy i w jakiej kwocie musisz zapłacić.
- Co dzieje się po terminie: jakie odsetki i opłaty.
- Czy dane o odroczeniu trafiają do BIK.
- Jak odstąpić od zakupu i od umowy odroczenia.
- Czy kwotę spłacisz z pieniędzy, które na pewno będziesz mieć w dniu terminu.
Najczęstsze pytania
Czy kup teraz zapłać później to kredyt?
To zależy od warunków. Jeżeli odroczenie jest całkowicie bezpłatne, ustawa o kredycie konsumenckim się do niego nie stosuje (art. 4 ust. 1 pkt 1). Jeżeli musisz ponieść jakikolwiek koszt związany z odroczeniem, umowa jest kredytem konsumenckim (art. 3 ust. 2 pkt 3) i obowiązują ją przepisy o kredycie.
Czy płatności odroczone trafiają do BIK?
Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich ofert. To, czy zobowiązanie zostanie zapisane w BIK, zależy od podmiotu, który udziela odroczenia, i od zasad jego współpracy z biurem. Przed zakupem zapytaj o to wprost, a później sprawdź swój raport w BIK.
Co się stanie, jeśli nie zapłacę w terminie?
Możesz zapłacić odsetki za opóźnienie i opłaty z umowy, a po wezwaniu do zapłaty dług może trafić do firmy windykacyjnej lub do rejestru dłużników. Rejestr wymaga m.in. zaległości co najmniej 200 zł trwającej minimum 30 dni. W kredycie konsumenckim opłaty i odsetki za zwłokę mają ustawowy limit.
Czy mogę zrezygnować z zakupu z odroczoną płatnością?
Przy zakupie przez internet możesz odstąpić od umowy sprzedaży w terminie 14 dni od otrzymania towaru, zgodnie z ustawą o prawach konsumenta. Jeżeli odroczenie jest kredytem konsumenckim, masz też osobne prawo odstąpienia od umowy kredytowej w ciągu 14 dni (art. 53 ustawy o kredycie konsumenckim).
Czy można mieć kilka odroczonych płatności naraz?
Technicznie często tak, ale łatwo stracić nad nimi kontrolę. Kilka drobnych terminów przypadających w jednym tygodniu potrafi zjeść całą wypłatę. Zapisuj każdą płatność w kalendarzu i nie otwieraj nowej, dopóki nie wiesz, z czego spłacisz poprzednią.
Źródła
Redakcja Kompasu Kredytowego
Zespół redakcyjny serwisu. Piszemy na podstawie ustaw oraz materiałów UOKiK, KNF i Rzecznika Finansowego, a każdy tekst sprawdzamy z aktualnymi przepisami przed publikacją i aktualizacją. Jak pracujemy