Pożyczka ratalna czy chwilówka – co wybrać, gdy zdolność jest niska

Spis treści
Szukasz pieniędzy na szybko i zastanawiasz się, czy lepsza będzie pożyczka ratalna czy chwilówka? To pytanie zadaje sobie wiele osób, które nie spełniają wymogów banku. Oba produkty wyglądają podobnie w reklamie, ale działają zupełnie inaczej: różnią się terminem spłaty, mechanizmem kosztów i tym, co się dzieje, gdy zabraknie pieniędzy na spłatę. Ten tekst pomoże Ci je odróżnić i ocenić, czy któraś z nich w ogóle ma sens w Twojej sytuacji. Ogólny przegląd opcji znajdziesz w poradniku o pożyczce z niską zdolnością.
Czym jest chwilówka, a czym pożyczka ratalna
Chwilówka
Chwilówka to krótka pożyczka na niewielką kwotę, najczęściej spłacana jedną płatnością po kilkunastu albo kilkudziesięciu dniach. Decyzja zapada szybko, a pieniądze trafiają na konto w krótkim czasie. W dniu spłaty oddajesz kapitał, odsetki i ewentualne opłaty naraz.
Dla budżetu to ważna różnica: przez cały okres pożyczki nie płacisz nic, a w terminie musisz mieć całą kwotę. Jeśli wypłata przyjdzie dzień później, zaczynają się kłopoty.
Pożyczka ratalna
Pożyczka ratalna to zobowiązanie rozłożone na raty, zwykle miesięczne, na kilka, kilkanaście lub kilkadziesiąt miesięcy. Kwoty bywają wyższe niż w chwilówkach, a procedura bardziej wnikliwa, bo pożyczkodawca ocenia, czy dasz radę spłacać przez dłuższy czas.
Na rynku funkcjonują też produkty pośrednie, nazywane „chwilówkami na raty”. Mają krótki okres i kilka rat, ale reklamowane są jak chwilówki. Nazwa w ofercie nic nie przesądza, liczy się umowa i harmonogram.
Wspólna podstawa prawna
Jeśli pożyczkodawcą jest przedsiębiorca, a Ty działasz jako konsument, obie formy to umowa o kredyt konsumencki w rozumieniu art. 3 ustawy o kredycie konsumenckim. Dostajesz więc formularz informacyjny, prawo do odstąpienia od umowy i prawo do wcześniejszej spłaty. Więcej o tym, co musisz dostać przed podpisaniem, napiszemy w tekście o formularzu informacyjnym.
Tabela: najważniejsze różnice
| Cecha | Chwilówka | Pożyczka ratalna |
|---|---|---|
| Spłata | jedna płatność na koniec okresu | miesięczne raty |
| Okres | dni lub kilka tygodni | miesiące, czasem lata |
| Kwota | zwykle niewielka | zwykle wyższa |
| Obciążenie budżetu | skumulowane w jednym dniu | rozłożone w czasie |
| Weryfikacja | krótka, zautomatyzowana | zwykle dokładniejsza |
| Główne ryzyko | brak całej kwoty w terminie, rolowanie | długie zobowiązanie i wyższy łączny koszt |
| RRSO | bywa wielokrotnie wyższe niż w banku | także zwykle wyższe niż w banku, ale rozłożone na dłużej |
Zwróć uwagę na ostatni wiersz. RRSO przy krótkich pożyczkach wychodzi bardzo wysokie, nawet gdy kwota opłat w złotych wydaje się niewielka. Dlatego sama liczba złotych i sama wartość RRSO nie wystarczą: patrz na obie naraz oraz na całkowitą kwotę do zapłaty.
Jak działa limit kosztów pozaodsetkowych
Prowizje, opłaty przygotowawcze, ubezpieczenia czy „opłaty za obsługę” to koszty pozaodsetkowe. Ustawodawca ograniczył je w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim.
Wzór z ustawy
Dla kredytów spłacanych co najmniej 30 dni obowiązuje wzór: MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%), gdzie K to całkowita kwota kredytu, n to okres spłaty w dniach, a R to liczba dni w roku. Dla okresu krótszego niż 30 dni limit to 5% całkowitej kwoty kredytu. Niezależnie od okresu pozaodsetkowe koszty nie mogą przekroczyć 45% tej kwoty.
Przykład: pożyczasz 3000 zł na 90 dni. Limit kosztów pozaodsetkowych wynosi 300 zł plus około 74 zł, czyli około 374 zł. Przy pożyczce 1000 zł na 20 dni limit to 50 zł.
Koszty ponad limit nie należą się pożyczkodawcy (art. 36a ust. 3). Jeśli umowa je przewiduje, możesz zakwestionować tę część. Szerzej opisujemy to w tekście o limicie kosztów pozaodsetkowych.
Odsetki maksymalne
Limit z art. 36a nie obejmuje odsetek. Dla nich obowiązują odsetki maksymalne z Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 359 § 2¹ nie mogą one w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych. Odsetki ustawowe wynoszą sumę stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktu procentowego, więc limit zmienia się, gdy Rada Polityki Pieniężnej zmienia stopy. Aktualne wartości ogłasza Minister Sprawiedliwości w Monitorze Polskim, a stopę referencyjną publikuje NBP.
Osobny, wyższy pułap dotyczy odsetek za opóźnienie: art. 481 § 2¹ Kodeksu cywilnego wyznacza go jako dwukrotność ustawowych odsetek za opóźnienie.
Czego limit nie załatwia
Limity nie oznaczają, że pożyczka jest tania. Przy krótkim okresie nawet legalny pakiet odsetek i opłat daje RRSO wielokrotnie wyższe niż w banku. Limit chroni przed skrajnościami, ale nie zastępuje porównania ofert.
Rolowanie chwilówek: pułapka, którą przepisy tylko częściowo ograniczają
Rolowanie to przedłużenie terminu spłaty albo zaciągnięcie nowej pożyczki, żeby spłacić starą. Z pozoru problem znika, w praktyce rośnie.
Ustawodawca przewidział w art. 36b i 36c dwa zabezpieczenia. Gdy spłatę odroczono w ciągu 120 dni od wypłaty, do kosztów pozaodsetkowych dolicza się opłaty za odroczenie, a limit liczy się od kwoty pierwotnie wypłaconej. Gdy ten sam pożyczkodawca albo podmiot z nim powiązany udzieli Ci kolejnej pożyczki w ciągu 120 dni, koszty wszystkich pożyczek sumuje się, a limit liczy od kwoty pierwszej. Dzięki temu nie da się „ominąć” limitu, dzieląc pożyczkę na kilka.
Ale to tylko ogranicza koszty, nie rozwiązuje problemu. Jeśli po miesiącu nie masz pieniędzy na spłatę chwilówki, po kolejnym miesiącu będziesz mieć ich jeszcze mniej. Jeśli już zaczęłaś lub zacząłeś rolować, zajrzyj do poradnika jak wyjść ze spirali chwilówek.
Kiedy która forma może mieć sens
Chwilówka może być uzasadniona tylko wtedy, gdy kwota jest niewielka, wiesz dokładnie, skąd weźmiesz pieniądze na spłatę w jednym terminie, i nie jest to pierwsza taka pożyczka w tym miesiącu. Bez spełnienia tych warunków ryzyko jest wyższe niż zysk.
Pożyczka ratalna bywa rozsądniejsza przy większej, jednorazowej potrzebie, na przykład naprawie sprzętu potrzebnego do pracy, jeśli rata mieści się w budżecie z zapasem. Pamiętaj jednak, że dłuższy okres oznacza więcej odsetek w sumie. Przy niskiej zdolności kredytowej oferta może być droższa i krótsza, niż byś chciał. Co jeszcze możesz rozważyć, opisuje filar serwisu o kredycie z niską zdolnością.
Kiedy żadna z nich nie jest dobrym pomysłem
Odłóż decyzję, jeśli pożyczka ma pokryć bieżące rachunki, które będą wracać co miesiąc, albo spłatę innych długów. Pożyczka nie zwiększa dochodu, a dodaje obowiązek spłaty. W takiej sytuacji lepiej najpierw porozmawiać z wierzycielem o rozłożeniu płatności lub skorzystać z bezpłatnej porady dla zadłużonych. Dobrym punktem wyjścia jest plan spłaty długów.
Na co patrzeć w umowie
Zanim cokolwiek podpiszesz, sprawdź:
- Całkowitą kwotę do zapłaty i harmonogram, czyli ile oddasz w sumie i kiedy.
- RRSO oraz wszystkie koszty, w tym prowizję i ubezpieczenie, i czy zmieściły się w limicie.
- Skutki braku spłaty w terminie, czyli wysokość odsetek za opóźnienie i opłat windykacyjnych.
- Warunki przedłużenia spłaty, jeśli oferta o nich wspomina.
- Rzeczywistego pożyczkodawcę, czyli kto jest stroną umowy. W przypadku instytucji pożyczkowych sprawdź wpis w rejestrze prowadzonym przez KNF.
Pamiętaj o dwóch uprawnieniach. Możesz odstąpić od umowy w ciągu 14 dni od jej zawarcia (art. 53 ustawy), co opisujemy w poradniku o odstąpieniu od umowy kredytu. Możesz też spłacić pożyczkę wcześniej, a wtedy koszty dotyczące skróconego okresu ulegają obniżeniu (art. 49), o czym piszemy w tekście o wcześniejszej spłacie.
Ważne: Zanim wybierzesz jakąkolwiek pożyczkę, policz, czy bez żadnych dodatkowych wpływów dasz radę oddać całą kwotę w terminie.
Jak zdecydować: pożyczka ratalna czy chwilówka w praktyce
Wybór między tymi dwiema formami warto zacząć od jednej liczby: ile miesięcznie możesz oddać, nie ruszając pieniędzy na czynsz, jedzenie i leki. Jeśli ta kwota jest mała, dłuższa pożyczka ratalna da się spłacić spokojniej, ale będzie kosztować więcej w sumie. Jeśli w ogóle nie masz wolnej kwoty, nie pomoże żaden z tych produktów, bo każdy z nich zwiększy dług.
Warto też zapytać, czy pożyczka rozwiązuje problem, czy tylko go przesuwa. Jednorazowy wydatek, na przykład naprawa pralki, to co innego niż deficyt, który wraca co miesiąc. W pierwszym przypadku pożyczka ratalna może pomóc, w drugim potrzebujesz zmiany budżetu albo rozmowy z wierzycielami, a nie kolejnej umowy.
Krótka lista pytań przed podpisaniem
- Czy wiem, skąd wezmę pieniądze na spłatę, i na kiedy?
- Czy rata lub jednorazowa spłata zmieści się w budżecie bez dalszego zadłużania?
- Czy porównałem co najmniej kilka umów, patrząc na całkowitą kwotę do zapłaty, a nie na reklamowaną „ratę od”?
- Czy istnieje tańsza droga, na przykład rozmowa z wierzycielem, pożyczka od bliskich albo mniejsza kwota?
Jeśli na któreś z pytań odpowiadasz „nie wiem”, nie podpisuj umowy jeszcze dziś.
Najczęstsze pytania
Czym różni się pożyczka ratalna od chwilówki?
Chwilówka to zwykle niewielka kwota spłacana jednorazowo po kilkunastu lub kilkudziesięciu dniach. Pożyczka ratalna jest rozłożona na miesięczne raty, zazwyczaj na dłuższy okres i na większą kwotę. Obie są umowami o kredyt konsumencki, jeśli udziela ich przedsiębiorca.
Czy chwilówkę można przedłużyć albo zrolować?
Wielu pożyczkodawców oferuje odroczenie spłaty lub nową pożyczkę na spłatę starej. Ustawa wprost reguluje takie sytuacje w pierwszych 120 dniach od wypłaty i każe liczyć koszty łącznie, ale rolowanie i tak zwykle podnosi koszt całego zadłużenia.
Czy istnieje ustawowy limit kosztów pożyczki?
Tak. Pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego, czyli prowizje i opłaty, mają limit z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim. Osobno działają odsetki maksymalne z Kodeksu cywilnego, które nie mogą przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych.
Co jest tańsze: pożyczka ratalna czy chwilówka?
Nie da się tego rozstrzygnąć bez porównania konkretnych umów. Chwilówka spłacona w terminie bywa tańsza w złotych, bo trwa krótko. Przy niemożności spłaty jednorazowej ratalna jest zwykle bezpieczniejsza dla budżetu, choć łączny koszt może być wyższy.
Czy mogę zrezygnować z pożyczki po podpisaniu umowy?
Tak. Konsument może odstąpić od umowy o kredyt konsumencki w ciągu 14 dni od jej zawarcia, bez podawania przyczyny, i zwraca kapitał wraz z odsetkami za faktyczne dni korzystania z pieniędzy.
Źródła
Redakcja Kompasu Kredytowego
Zespół redakcyjny serwisu. Piszemy na podstawie ustaw oraz materiałów UOKiK, KNF i Rzecznika Finansowego, a każdy tekst sprawdzamy z aktualnymi przepisami przed publikacją i aktualizacją. Jak pracujemy