Limit kosztów pozaodsetkowych kredytu i pożyczki: wzór z art. 36a ukk

Spis treści
Kredyt może kosztować dużo więcej niż same odsetki: prowizja, opłata przygotowawcza, opłata za obsługę, ubezpieczenie czy „pakiet” usług. Żeby takie dodatki nie windowały kosztu w nieskończoność, ustawa o kredycie konsumenckim (ukk) wprowadza limit kosztów pozaodsetkowych. Poniżej tłumaczymy, jak policzyć ten limit, co się liczy do kosztów, jak działa rolowanie i co zrobić, gdy umowa przekracza granicę. Przepisy sprawdziliśmy w aktualnym tekście jednolitym ustawy.
Czym są koszty pozaodsetkowe
Według art. 5 pkt 6a ukk pozaodsetkowe koszty kredytu to wszystkie koszty, które konsument ponosi w związku z umową o kredyt konsumencki, z wyłączeniem odsetek. Najczęściej są to prowizje, opłaty administracyjne, opłaty za rozpatrzenie wniosku i koszty usług dodatkowych. Odsetki podlegają osobnemu ograniczeniu, o którym piszemy niżej.
Dla kogo obowiązuje limit
Limit dotyczy umów kredytu konsumenckiego, w tym pożyczek udzielanych konsumentom przez instytucje pożyczkowe. Art. 36d wyłącza z niego dwa przypadki: kredyt w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym (na przykład debet w koncie) oraz umowę o kartę kredytową, gdy kredytodawca jest jednocześnie wydawcą karty. Nie dotyczy to więc standardowego kredytu gotówkowego ani pożyczki ratalnej. Różnice między takimi produktami opisujemy w tekście o pożyczce ratalnej i chwilówce.
Wzór z art. 36a ukk
Dla kredytów o okresie spłaty nie krótszym niż 30 dni art. 36a ust. 1 przewiduje wzór:
MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%)
gdzie MPKK to maksymalna wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu, K to całkowita kwota kredytu, n to okres spłaty w dniach, a R to liczba dni w roku.
Dla kredytów krótszych niż 30 dni art. 36a ust. 1a stanowi: MPKK = K × 5%.
Dodatkowo art. 36a ust. 2 mówi, że pozaodsetkowe koszty kredytu nie mogą być wyższe od 45% całkowitej kwoty kredytu. Przy dłuższych umowach wzór sam doszedłby do tej granicy mniej więcej po trzech i pół roku, a dalsze wydłużanie okresu nie zwiększa limitu.
Przykład na kwocie kredytu
Załóżmy kredyt o całkowitej kwocie 10 000 zł. Wartości to wyłącznie ilustracja liczona z ustawowego wzoru, nie oferta ani rekomendacja.
| Okres spłaty | Obliczenie | Maksymalne koszty pozaodsetkowe |
|---|---|---|
| 15 dni | 10 000 zł × 5% | 500 zł |
| 60 dni | 1 000 zł + 10 000 zł × 60/365 × 10% | ok. 1 164 zł |
| 12 miesięcy (365 dni) | 1 000 zł + 10 000 zł × 365/365 × 10% | 2 000 zł |
| bardzo długi okres | górna granica z ust. 2 | 4 500 zł |
Jeśli w takim kredycie na rok kredytodawca naliczył prowizję i opłaty łącznie 2 500 zł, nadwyżka 500 zł nie należy mu się. Do kosztów wlicza się wszystko poza odsetkami, więc liczenie samej „prowizji” nie wystarcza.
Odsetki maksymalne z kodeksu cywilnego
Limit z art. 36a nie obejmuje odsetek, ale one także mają sufit. Art. 359 § 2¹ kodeksu cywilnego mówi, że maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych, czyli tak zwanych odsetek maksymalnych. Odsetki ustawowe to suma stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktu procentowego, więc sufit zmienia się wraz ze stopami. Jeżeli umowa przewiduje więcej, należą się tylko odsetki maksymalne (§ 2²), a postanowienia umowne nie mogą tych przepisów wyłączać (§ 2³). Podobny mechanizm ustawa stosuje do opłat i odsetek za opóźnienie (art. 33a ukk).
Efekt jest taki, że zarówno koszty poza odsetkami, jak i same odsetki mają górną granicę. Obie trzeba sprawdzić osobno.
Rolowanie i odroczenie spłaty
Przepisy art. 36b i 36c mają utrudnić omijanie limitu przez rozbicie kosztów na kilka umów.
- Odroczenie spłaty (art. 36b). Jeśli odroczono spłatę w okresie 120 dni od wypłaty kredytu, za całkowitą kwotę kredytu do obliczenia limitu przyjmuje się kwotę wypłaconego kredytu, którego spłatę odroczono, a do kosztów dolicza się wszystkie opłaty związane z odroczeniem, naliczone w tym okresie.
- Kolejne kredyty (art. 36c). Jeśli kredytodawca lub podmiot z nim powiązany udzieli Ci, zanim w pełni spłacisz pierwszy kredyt, kolejnych kredytów w ciągu 120 dni od wypłaty pierwszego, za całkowitą kwotę kredytu przyjmuje się kwotę pierwszego, a koszty pozaodsetkowe wszystkich tych kredytów sumuje się.
W praktyce oznacza to, że pożyczka „na spłatę poprzedniej” nie otwiera nowego, wyższego limitu. Takie zadłużanie się na kolejne chwilówki bywa początkiem spirali; wyjście opisujemy w poradniku jak wyjść ze spirali chwilówek.
Co zrobić, gdy koszty przekraczają limit
Skutek prawny wskazuje art. 36a ust. 3: pozaodsetkowe koszty z umowy nie należą się w części przekraczającej maksymalną wysokość obliczoną według ust. 1–2. Jednocześnie art. 45 ust. 1 obejmuje naruszenie art. 36a–36c sankcją kredytu darmowego. Krok po kroku:
- Sprawdź w umowie i formularzu: całkowitą kwotę kredytu, okres spłaty w dniach i sumę wszystkich kosztów poza odsetkami.
- Policz limit według wzoru i porównaj. Pamiętaj o zasadach rolowania, jeśli wcześniej miałeś inny kredyt u tego samego podmiotu.
- Jeżeli suma jest wyższa, napisz reklamację do kredytodawcy i zażądaj zwrotu nadwyżki.
- Rozważ złożenie oświadczenia o sankcji kredytu darmowego, pamiętając o rocznym terminie z art. 45 ust. 5.
- Gdy kredytodawca odmawia, możesz zwrócić się do Rzecznika Finansowego albo do sądu.
Ważne: Koszty pozaodsetkowe ponad ustawowy limit nie należą się kredytodawcy, ale musisz je aktywnie zakwestionować na piśmie.
Jak sprawdzić, czy umowa mieści się w limicie
Zacznij od dokumentów, które dostałeś przed podpisaniem: formularza informacyjnego i projektu umowy. Znajdziesz w nich całkowitą kwotę kredytu, okres spłaty oraz zestawienie kosztów. Z każdej pozycji, która nie jest odsetkami, zrób jedną sumę: prowizję, opłatę przygotowawczą, opłatę za obsługę, składki za dodatkowe usługi, jeśli są elementem umowy. Dopiero ta suma jest porównywana z granicą wynikającą ze wzoru.
Okres spłaty przelicz na dni. Umowa na sześć miesięcy to około 180 dni, więc ułamek roku to mniej więcej połowa, a część „zmienna” wzoru wynosi wtedy około połowy z 10 procent kwoty kredytu. Dzięki temu krótsze umowy mają wyraźnie niższy limit niż roczne. Jeśli wypłacona kwota różni się od kwoty w umowie, na przykład część kosztów potrącono z wypłaty, sprawdź, jak kredytodawca zdefiniował całkowitą kwotę kredytu.
Na co zwrócić uwagę
- Czy w umowie nie ma opłat, które pojawiają się dopiero w trakcie spłaty, na przykład za przesłanie harmonogramu albo za rozmowę z konsultantem.
- Czy odroczenie spłaty lub „wakacje” nie zostały opłacone osobno; takie opłaty dolicza się do kosztów.
- Czy nie otrzymałeś kolejnej pożyczki od tego samego podmiotu lub podmiotu powiązanego w ciągu 120 dni, gdy pierwsza nie była jeszcze spłacona.
- Czy limit kosztów pozaodsetkowych zastosowano do właściwej kwoty, a nie do kwoty zaniżonej przez kredytodawcę.
Najczęstsze wątpliwości
Czy limit oznacza, że prowizja jest zawsze legalna do wysokości granicy? Nie. Limit to tylko górna granica, a umowa nadal musi być zgodna z pozostałymi przepisami, w tym z obowiązkami informacyjnymi. Postanowienia umowne mogą też podlegać ocenie jako niedozwolone, jeśli kształtują prawa konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami.
Czy w sporze o koszty trzeba iść do sądu? Nie od razu. Praktycznie najpierw składa się reklamację, a gdy odpowiedź jest negatywna lub jej brak, można skorzystać z pozasądowego postępowania przed Rzecznikiem Finansowym albo wnieść pozew. Zakres swoich praw opisujemy też w tekście o odstąpieniu od umowy kredytu, które bywa najprostszym wyjściem tuż po podpisaniu.
Co z kredytem spłaconym wcześniej? Przy wcześniejszej spłacie konsument ma prawo do obniżenia kosztów, co szerzej omawiamy w poradniku o wcześniejszej spłacie i zwrocie kosztów. Limit z art. 36a stosuje się jednak do umowy jako całości, więc nadwyżka ponad niego jest wadą niezależną od terminu spłaty.
Czy mogę zrzec się ochrony? Przepisy ukk mają charakter ochronny, więc umowa nie powinna pogarszać sytuacji konsumenta względem ustawy. Zapis w regulaminie, który „zgadza się” na wyższe koszty, nie zmienia obliczonej granicy.
Kiedy sam limit nie wystarczy
Ustawowy limit kosztów pozaodsetkowych chroni przed skrajnie wysokimi dodatkami, ale nie czyni kredytu tanim ani bezpiecznym. Koszty mogą mieścić się w ustawowych granicach i nadal być dla Ciebie zbyt wysokie. Dlatego porównuj całkowitą kwotę do zapłaty i RRSO, które według słownika pojęć ujmuje roczny koszt kredytu, a nie tylko pojedynczą opłatę. Przejrzysz je w formularzu informacyjnym.
Jeśli bierzesz pożyczkę tylko po to, żeby spłacić inną, zatrzymaj się. Rozmowa z wierzycielem lub plan spłaty długów bywa tańsza niż kolejna umowa. Ogólne prawa kredytobiorcy znajdziesz w artykule o prawach kredytobiorcy, a przegląd możliwości finansowania w przewodniku jak dostać kredyt z niską zdolnością.
Najczęstsze pytania
Co to jest limit kosztów pozaodsetkowych?
To ustawowa górna granica wszystkich kosztów kredytu konsumenckiego z wyjątkiem odsetek, czyli prowizji, opłat i innych kosztów dodatkowych. Wysokość limitu wynika z wzoru w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim i zależy od kwoty oraz okresu spłaty. Ustawa dodatkowo ogranicza go do 45 procent całkowitej kwoty kredytu.
Ile wynosi maksymalny limit kosztów pozaodsetkowych?
Dla kredytów o okresie spłaty nie krótszym niż 30 dni limit to 10 procent kwoty kredytu plus 10 procent kwoty kredytu pomnożone przez ułamek roku, na jaki zawarto umowę. Dla kredytów krótszych niż 30 dni jest to 5 procent kwoty kredytu. Niezależnie od okresu koszty nie mogą przekroczyć 45 procent całkowitej kwoty kredytu.
Co jeśli koszty w mojej umowie przekraczają limit?
Zgodnie z art. 36a ust. 3 koszty pozaodsetkowe nie należą się w części przekraczającej limit, więc możesz żądać zwrotu nadpłaty. Naruszenie art. 36a–36c może też stanowić podstawę sankcji kredytu darmowego z art. 45. Zacznij od pisemnej reklamacji do kredytodawcy.
Czy do limitu wlicza się ubezpieczenie i prowizja?
Pozaodsetkowe koszty kredytu to według ustawy wszystkie koszty, które konsument ponosi w związku z umową, z wyłączeniem odsetek. W praktyce dotyczy to prowizji, opłat i zwykle także kosztów usług dodatkowych powiązanych z umową. Zawsze sprawdź w formularzu, jakie pozycje kredytodawca wlicza do kosztów.
Czy limit obejmuje rolowanie, czyli kolejną pożyczkę na spłatę poprzedniej?
Tak, ustawa ogranicza obchodzenie limitu. Gdy kredytodawca lub podmiot z nim powiązany udzieli kolejnych kredytów w ciągu 120 dni od wypłaty pierwszego, a nie spłaciłeś go w całości, liczy się koszty wszystkich kredytów łącznie. Podobnie traktuje się odroczenie spłaty w tym okresie.
Źródła
Redakcja Kompasu Kredytowego
Zespół redakcyjny serwisu. Piszemy na podstawie ustaw oraz materiałów UOKiK, KNF i Rzecznika Finansowego, a każdy tekst sprawdzamy z aktualnymi przepisami przed publikacją i aktualizacją. Jak pracujemy