Serwis informacyjny. Nie jesteśmy bankiem i nie udzielamy kredytów.Słownik pojęć
Zapytaj specjalistę
Spłata długów

Jak spłacić długi: plan spłaty krok po kroku dla osoby zadłużonej

Redakcja Kompasu KredytowegoAktualizacja: 7 min czytania
Spis treści

Jeśli zastanawiasz się, jak spłacić długi, najważniejsze jest to, że wyjście zwykle zaczyna się od kartki papieru, a nie od kolejnej pożyczki. Zadłużenie to sytuacja, która zdarza się wielu osobom, także tym, które do tej pory radziły sobie z pieniędzmi: po utracie pracy, chorobie, rozstaniu czy podwyżce rat. W tym artykule znajdziesz uporządkowany plan: jak spisać zobowiązania, które spłacać najpierw, jak wybrać metodę, jak rozmawiać z wierzycielem i kiedy rozważyć upadłość.

Co zrobić dziś

Zacznij od trzech prostych kroków, które zajmą jeden wieczór.

  1. Zbierz listy. Otwórz wszystkie listy od wierzycieli, wezwania, wyciągi z konta i pisma od komornika. Ułóż je według dat.
  2. Nie podpisuj niczego pod presją. Nie przyjmuj „ratunkowych” pożyczek ani ofert firm, które chcą pieniędzy z góry.
  3. Zapisz, ile masz miesięcznie. Wypisz dochody, stałe wydatki i raty. Różnica pokaże, ile naprawdę możesz przeznaczyć na spłatę.

Plan na 7 dni

  1. Sporządź spis długów (opis w następnej sekcji).
  2. Sprawdź w raporcie BIK i w rejestrach dłużników, czy nie brakuje zobowiązań, o których zapomniałeś.
  3. Zadzwoń do wierzycieli, wobec których grozi Ci najpoważniejsza konsekwencja, i poproś o rozmowę o raty.
  4. Wstrzymaj wydatki niekonieczne i zapisz, co ograniczysz.
  5. Sprawdź, czy możesz skorzystać z bezpłatnej pomocy dla zadłużonych.

Plan na 30 dni

  1. Wybierz metodę spłaty (kula śnieżna lub lawina) i wpisz kolejność w arkusz.
  2. Złóż wierzycielom pisemne propozycje spłaty.
  3. Ustal budżet na kolejne trzy miesiące i oddziel kwotę na spłaty zaraz po wypłacie.
  4. Sprawdź, czy któryś z długów nie jest przedawniony (przedawnienie długu).
  5. Oceń, czy plan jest realny. Jeśli nie, zaplanuj konsultację w sprawie upadłości.

Spis długów: od tego zaczyna się plan

Spis to prosta tabela. Każdy dług opisz w jednym wierszu:

WierzycielRodzaj długuKwota zaległaKwota całkowitaRataTerminZabezpieczenieEtap (monit, sąd, komornik)
np. bankkredytbrakwezwanie

Dodaj też zobowiązania, o których łatwo zapomnieć: raty na telefon, abonamenty, zaległe opłaty sądowe, grzywny, kary z komunikacji miejskiej i zobowiązania wobec rodziny. Przy każdym zapisz, jakie pisma otrzymałeś i czy wierzyciel jest ten sam, co przy zawarciu umowy. Długi bywają sprzedawane firmom windykacyjnym i wtedy zmienia się adres do kontaktu, ale nie zmienia się treść zobowiązania.

Które długi spłacać najpierw

Nie każdy dług ma tę samą wagę. Podstawowa zasada: najpierw te, które zagrażają Twojej sytuacji życiowej, potem te, które rosną najszybciej.

Priorytet pierwszy: dach nad głową i podstawowe potrzeby

  • Czynsz, opłaty eksploatacyjne lub rata kredytu zabezpieczonego na mieszkaniu. Zaległości mogą doprowadzić do wypowiedzenia umowy najmu lub egzekucji z nieruchomości. W najmie wypowiedzenie z powodu zaległości wymaga zwykle zwłoki w płatności co najmniej za trzy pełne okresy i uprzedniego pisemnego wezwania.
  • Media (prąd, gaz, ogrzewanie, woda). Odcięcie dostaw uderza w całe gospodarstwo.
  • Alimenty. Dotyczą dziecka lub bliskiej osoby, a uporczywe niepłacenie może skutkować odpowiedzialnością karną. Zobowiązania alimentacyjne nie podlegają umorzeniu w upadłości.

Priorytet drugi: egzekucja i długi publicznoprawne

  • Należności objęte egzekucją komorniczą. Egzekucja zabiera część wynagrodzenia lub świadczenia i dolicza koszty. Warto zawrzeć ugodę lub spłacać zgodnie z planem, żeby ograniczyć narastanie kosztów.
  • Podatki, składki ZUS, grzywny. Instytucje publiczne mają mocne narzędzia egzekucji, a ich zaległości zwykle się nie „starzeją” bez skutków.

Priorytet trzeci: długi bez zabezpieczenia

Karty kredytowe, pożyczki ratalne i chwilówki. Tu stosuje się metody opisane niżej. Pamiętaj jednak, że zaległość w kredycie konsumenckim nie oznacza dowolnych opłat: łączne opłaty i odsetki za opóźnienie mają limit z ustawy (art. 33a ustawy o kredycie konsumenckim), a całkowite koszty pozaodsetkowe też są ograniczone, co opisujemy w artykule o limicie kosztów pozaodsetkowych.

Metoda kuli śnieżnej i metoda lawiny

Gdy podstawowe zobowiązania są zabezpieczone, resztę długów spłacasz według jednej z dwóch metod. W obu płacisz minimalne raty wszędzie, a nadwyżkę kierujesz na jeden wybrany dług.

Kula śnieżna

Nadwyżkę przeznaczasz na najmniejszy dług, niezależnie od oprocentowania. Gdy zniknie, jego ratę dokładasz do kolejnego. Zaleta: szybko widzisz efekty, a każde zamknięte zobowiązanie to mniej listów i telefonów. Wada: możesz zapłacić więcej odsetek.

Lawina

Nadwyżkę przeznaczasz na dług z najwyższym kosztem (najwyższym oprocentowaniem i opłatami). Zaleta: łącznie płacisz najmniej. Wada: pierwszy dług może zniknąć dopiero po długim czasie, co zniechęca.

Którą wybrać

Jeśli masz kilka małych zaległości, które Cię przytłaczają, wybierz kulę śnieżną. Jeśli jeden dług bardzo szybko rośnie przez odsetki i opłaty, zacznij od niego. Możesz też połączyć obie metody: najpierw najdroższa pożyczka z wysokimi kosztami, potem kolejność od najmniejszych. Nie zmieniaj metody co miesiąc; konsekwencja jest ważniejsza niż doskonała kolejność.

Budżet, który pozwala spłacać

Plan spłaty bez budżetu jest listą życzeń. Zrób trzy kolumny: dochody, wydatki stałe, wydatki zmienne. Następnie:

  • wpisz na pierwszym miejscu czynsz, media, jedzenie, leki, dojazdy i alimenty,
  • odłóż kwotę na spłaty zaraz po wypłacie, zanim zaczniesz wydawać,
  • zapisz wydatki do wyłączenia na pół roku: subskrypcje, jedzenie na mieście, zakupy impulsywne,
  • poszukaj dodatkowego dochodu, nawet niewielkiego, np. dodatkowe godziny, sprzedaż zbędnych rzeczy,
  • zostaw niewielki bufor, aby jeden nieplanowany wydatek nie zatrzymał całego planu.

Jeśli rata zostawia Ci za mało na życie, zmień plan, a nie ukrywaj problemu. Wierzyciele częściej akceptują niższą, ale regularną ratę niż obietnicę, której nie spełnisz.

Rozmowa z wierzycielem

Najlepszy moment na rozmowę jest przed zaległością lub zaraz po niej. Przygotuj budżet i propozycję: ile możesz płacić miesięcznie i od kiedy. Prowadź korespondencję pisemnie albo mailowo, a rozmowy telefoniczne potwierdzaj wiadomością. Szczegóły ugód omawiamy w artykule o ugodzie z wierzycielem.

Wzór pisma: propozycja rozłożenia długu na raty

[Imię i nazwisko, adres], [miejscowość, data]

[Nazwa wierzyciela, adres]

Dotyczy: umowy nr [numer], zaległości w kwocie [kwota] zł

Z powodu [krótko: utrata pracy, choroba, spadek dochodów] nie jestem w stanie spłacić całej należności jednorazowo. Proszę o rozłożenie jej na [liczba] miesięcznych rat po [kwota] zł, płatnych do [dzień] każdego miesiąca, począwszy od [data]. Proszę o wstrzymanie dalszych opłat windykacyjnych na czas spłaty i o pisemne potwierdzenie ustaleń.

W załączeniu przedstawiam zestawienie moich dochodów i wydatków.

[podpis]

Uważaj na dwie rzeczy. Po pierwsze, uznanie długu (np. podpisanie dokumentu lub wpłata) może przerwać bieg przedawnienia, dlatego przed wpłatą sprawdź, czy dług nie jest przedawniony. Po drugie, nie podpisuj ugody, jeśli nie rozumiesz, jakie koszty doliczono.

Co robić, gdy dług trafił do komornika

Komornik nie oznacza końca świata, ale oznacza, że pieniądze będą zabierane niezależnie od Twojej woli. Co możesz zrobić:

  • sprawdzić, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowy i czy kwoty się zgadzają,
  • skontaktować się z wierzycielem w sprawie ugody, bo to on decyduje o wniosku o umorzenie lub zawieszenie,
  • pilnować, aby egzekucja nie objęła kwot wolnych od zajęcia,
  • nie przenosić majątku na bliskich, bo takie czynności można podważyć.

Czego nie robić

Kiedy rozważyć upadłość konsumencką

Jeżeli po spisaniu długów, cięciu wydatków i próbach ugody nadal nie ma realnej szansy na spłatę, jest sens zapoznać się z upadłością. Ustawa mówi o dłużniku niewypłacalnym, czyli takim, który utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych; domniemanie powstaje przy opóźnieniu przekraczającym trzy miesiące (art. 11 Prawa upadłościowego). Procedura może prowadzić do umorzenia części lub całości długów, ale wiąże się z likwidacją majątku, opłatami i obowiązkami wobec sądu. Szczegółowo opisujemy ją w artykule o upadłości konsumenckiej.

Kiedy nowe zobowiązanie nie jest dobrym pomysłem

Konsolidacja lub refinansowanie ma sens tylko wtedy, gdy łączny koszt jest wyraźnie niższy i nie przedłuża spłaty bez potrzeby. Jeśli już masz zaległości, nowe finansowanie bywa trudne i drogie, a zbyt łatwe oferty zwykle kosztują dużo. Zanim cokolwiek podpiszesz, przeczytaj przewodnik o kredycie przy niskiej zdolności.

Gdzie szukać pomocy

W rozmowach z wierzycielami, ocenie umów i przygotowaniu wniosków pomogą bezpłatne punkty poradnictwa, powiatowi i miejscy rzecznicy konsumentów oraz Rzecznik Finansowy. Wyjaśniamy to w tekście pomoc dla zadłużonych bezpłatna.

Najczęstsze pytania

Jak spłacić długi, gdy brakuje pieniędzy?

Zacznij od spisu wszystkich zobowiązań i miesięcznego budżetu, a potem zabezpiecz to, co chroni dach nad głową i podstawowe potrzeby. Z wierzycielami rozmawiaj, zanim pojawi się zaległość, i proponuj ratę, którą realnie utrzymasz. Gdy nawet po cięciach wydatków nie ma z czego spłacać, rozważ upadłość konsumencką.

Które długi spłacać w pierwszej kolejności?

W pierwszej kolejności te, które grożą utratą mieszkania, prądu, ogrzewania lub wolności, czyli czynsz lub ratę zabezpieczoną na mieszkaniu, alimenty, media oraz należności objęte egzekucją. Dopiero potem karty, chwilówki i długi bez zabezpieczenia, według wybranej metody.

Co lepsze: metoda kuli śnieżnej czy lawiny?

Metoda lawiny (najpierw najdroższy dług) kosztuje mniej odsetek. Metoda kuli śnieżnej (najpierw najmniejszy dług) szybciej daje poczucie postępu i pomaga wytrwać. Wybierz tę, której na pewno nie porzucisz po dwóch miesiącach.

Czy wierzyciel musi zgodzić się na rozłożenie długu na raty?

Nie musi, ale zwykle woli otrzymywać regularne mniejsze kwoty niż prowadzić długą windykację. Przedstaw propozycję na piśmie, poparte wyliczeniem budżetu, i poproś o odpowiedź na piśmie. Dopiero zawarta i podpisana ugoda jest dla obu stron wiążąca.

Kiedy warto rozważyć upadłość konsumencką?

Gdy jesteś niewypłacalny, czyli trwale nie wykonujesz wymagalnych zobowiązań (domniemanie przy opóźnieniu ponad trzy miesiące), a po uporządkowaniu budżetu nadal nie masz szans spłacić długu w rozsądnym czasie. Procedura prowadzi do oddłużenia, ale ma skutki majątkowe, dlatego zanim ją wybierzesz, skonsultuj sprawę.

Źródła

Redakcja Kompasu Kredytowego

Zespół redakcyjny serwisu. Piszemy na podstawie ustaw oraz materiałów UOKiK, KNF i Rzecznika Finansowego, a każdy tekst sprawdzamy z aktualnymi przepisami przed publikacją i aktualizacją. Jak pracujemy

Co dalej?

Jeśli chcesz porównać możliwe formy finansowania, skorzystaj z narzędzia dobór formy finansowania przy niskiej zdolności (bez danych osobowych). W sprawie zadłużenia najpierw sięgnij po bezpłatną pomoc opisaną wyżej. Gdy rozważasz kredyt lub pożyczkę, możesz wysłać bezpłatne i niewiążące zapytanie.

Czytaj także w dziale Spłata długów