Serwis informacyjny. Nie jesteśmy bankiem i nie udzielamy kredytów.Słownik pojęć
Zapytaj specjalistę
Spłata długów

Upadłość konsumencka: kto może ją ogłosić, ile kosztuje i jak przebiega

Redakcja Kompasu KredytowegoAktualizacja: 7 min czytania
Spis treści

Upadłość konsumencka to procedura sądowa, która pozwala osobie fizycznej, niemającej szans na spłatę długów, uporządkować zobowiązania i po spełnieniu warunków doprowadzić do ich umorzenia. Nie jest to jednak „skreślenie długów jednym wnioskiem”. Wiąże się z oddaniem części majątku, dochodów i obowiązkami wobec sądu. Ten artykuł wyjaśnia, kto może z niej skorzystać, jak wygląda procedura, co dzieje się z mieszkaniem i pensją oraz kto nie może liczyć na oddłużenie. Wszystkie opisane zasady wynikają z przepisów Prawa upadłościowego (tytuł V, art. 491¹ i następne).

Kiedy można ogłosić upadłość konsumencką

Wniosek może złożyć osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej i jest niewypłacalna. Zgodnie z art. 11 Prawa upadłościowego dłużnik jest niewypłacalny, gdy utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się ją, gdy opóźnienie w wykonaniu zobowiązań przekracza trzy miesiące.

W praktyce sąd patrzy na całość sytuacji: wysokość i liczbę długów, dochody, majątek oraz to, czy problemy mają charakter trwały. Przejściowe trudności, np. kilkutygodniowa przerwa w wypłatach, zwykle nie wystarczą.

Kto nie może skorzystać

Procedury nie uruchomisz m.in. wtedy, gdy:

  • prowadzisz działalność gospodarczą (dla przedsiębiorców obowiązują inne przepisy; po zakończeniu działalności można złożyć wniosek jako konsument),
  • w ciągu ostatnich dziesięciu lat wobec Ciebie umorzono zobowiązania w ramach upadłości konsumenckiej,
  • niewypłacalność wynika z zachowania nieuczciwego wobec wierzycieli, np. celowego pozbywania się majątku,
  • doprowadziłeś do niewypłacalności umyślnie lub przez rażące niedbalstwo (art. 491¹⁴a pozwala sądowi oddalić wniosek).

Sąd bierze pod uwagę uczciwość dłużnika, czyli to, czy rzetelnie opisał majątek i długi oraz współpracował z syndykiem.

Jak złożyć wniosek

Wniosek składa się elektronicznie przez Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ). Dla osób fizycznych korzystanie z systemu jest bezpłatne, ale wymaga założenia konta i podpisania wniosku (profil zaufany, podpis kwalifikowany lub inna metoda dostępna w systemie).

We wniosku podajesz:

  1. dane osobowe i adres,
  2. spis majątku (nieruchomości, pojazdy, oszczędności, wartościowe przedmioty),
  3. spis wierzycieli z kwotami i podstawą długu,
  4. opis przyczyn niewypłacalności,
  5. informacje o dochodach i wydatkach.

Błędy i pominięcia w spisach mogą skończyć się odmową oddłużenia, dlatego warto je dokładnie sprawdzić, najlepiej z pomocą bezpłatnego poradnictwa.

Opłata i koszty

Opłata sądowa od wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenta wynosi 30 zł (art. 14 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Jeżeli nie stać Cię nawet na to, możesz złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wynagrodzenie syndyka pokrywane jest z majątku masy upadłości, a gdy majątku brakuje, ponosi je Skarb Państwa, zgodnie z zasadami określonymi w ustawie.

Pełnomocnik nie jest obowiązkowy. Jeśli z niego skorzystasz, wynagrodzenie ustalasz w umowie. Uważaj na oferty, które żądają dużych kwot z góry i obiecują „pewne umorzenie”, bo o wyniku decyduje sąd.

Co dzieje się po ogłoszeniu upadłości

Sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości i wyznacza syndyka. Od tego momentu zarządzanie Twoim majątkiem przechodzi na syndyka, a wierzyciele zgłaszają swoje wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, zamiast prowadzić osobne egzekucje.

Majątek i likwidacja

Syndyk sporządza spis inwentarza, ustala listę wierzycieli i sprzedaje składniki masy upadłości, a uzyskane środki dzieli między nich. Wyłączone są przedmioty niepodlegające egzekucji, np. niezbędne sprzęty domowe, odzież czy narzędzia pracy.

Mieszkanie i potrzeby mieszkaniowe

Jeżeli posiadasz mieszkanie lub dom, zostaną one zwykle sprzedane. Ustawa chroni jednak Twoje potrzeby mieszkaniowe: z kwoty uzyskanej ze sprzedaży wydziela się środki na zapewnienie lokalu zastępczego, a syndyk wypłaca je w ratach na opłacanie najmu przez określony czas (art. 342a Prawa upadłościowego). Nie oznacza to jednak, że możesz zatrzymać nieruchomość.

Dochody i wynagrodzenie

W trakcie postępowania część Twoich dochodów może zasilać masę upadłości, a część pozostaje do Twojej dyspozycji. Zasady wynikają z przepisów o ochronie wynagrodzenia przy egzekucji i z decyzji sądu.

Plan spłaty wierzycieli

Po likwidacji majątku sąd ustala plan spłaty. Według obecnych przepisów jego długość zależy od sytuacji:

SytuacjaCzas planu spłaty
Spłata co najmniej 70% zobowiązańdo 1 roku
Spłata co najmniej 50% zobowiązańdo 2 lat
Zwykłe przypadkido 36 miesięcy
Niewypłacalność z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa36 do 84 miesięcy

W planie sąd określa, ile miesięcznie będziesz przekazywać na spłatę wierzycieli, uwzględniając Twoje utrzymanie i obowiązki rodzinne. Po wykonaniu planu sąd umarza zobowiązania, które nie zostały spłacone.

Oddłużenie bez planu spłaty

Gdy Twój majątek i sytuacja nie pozwalają na żadną spłatę, możliwe jest oddłużenie bez planu (art. 491¹⁶). Sąd może wtedy umorzyć zobowiązania od razu po zakończeniu likwidacji majątku. Dotyczy to zwłaszcza osób, które nie mają dochodów ani majątku do sprzedaży, ale bywa też stosowane wobec osób starszych czy chorych, gdy spłata planu byłaby niemożliwa.

Długi, których nie umarza się

Nie wszystkie zobowiązania znikają po oddłużeniu. Zgodnie z art. 491¹⁶ nie umarza się m.in.:

  • zobowiązań alimentacyjnych,
  • rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,
  • zobowiązań wynikających z przestępstw lub wykroczeń, jeżeli ustalono to prawomocnym orzeczeniem,
  • zobowiązań, których nie ujawniono w postępowaniu.

Dług zabezpieczony hipoteką lub zastawem podlega osobnym zasadom, bo wierzyciel zabezpieczony zaspokaja się z przedmiotu zabezpieczenia.

Jak wygląda postępowanie krok po kroku

  1. Wniosek. Składasz go w KRZ do sądu rejonowego właściwego dla Twojego miejsca zamieszkania.
  2. Decyzja sądu. Sąd sprawdza wniosek, może wezwać do uzupełnienia braków, a następnie ogłasza upadłość albo wniosek oddala.
  3. Syndyk. Przejmuje majątek, sporządza spis inwentarza i listę wierzycieli.
  4. Likwidacja. Sprzedaż majątku i podział uzyskanych środków między wierzycieli.
  5. Plan spłaty albo oddłużenie bez planu. Sąd ustala, czy i jak będziesz spłacać część zobowiązań.
  6. Umorzenie. Po wykonaniu planu sąd umarza pozostałe zobowiązania podlegające umorzeniu.

Czas całego procesu zależy od ilości majątku i liczby wierzycieli. Przy prostej sprawie bez majątku może być krótszy, przy nieruchomościach i spornych wierzytelnościach trwa zwykle dłużej.

Twoje obowiązki w trakcie postępowania

Ogłoszenie upadłości nie kończy Twoich zobowiązań wobec sądu. Musisz wydać syndykowi majątek i dokumenty, udzielać prawdziwych informacji o dochodach i wydatkach oraz zgłaszać zmiany, np. adresu lub pracy. Ukrycie majątku albo pominięcie wierzyciela może skutkować odmową umorzenia, a nawet odpowiedzialnością karną. Dlatego wszystko, co dotyczy Twojego majątku, ujawniaj od początku, także wtedy, gdy wydaje się niewielkie.

Upadłość a małżonek i rodzina

Jeśli pozostajesz w małżeństwie z ustawową wspólnością majątkową, sytuacja małżonka wymaga osobnej oceny. Ogłoszenie upadłości wpływa na wspólny majątek, a małżonek może odpowiadać za zobowiązania, które zaciągnęliście razem lub którymi obciążył go wierzyciel (np. jako poręczyciela czy współkredytobiorcę). Umorzenie dotyczy Ciebie, a nie osób, które odpowiadają za dług razem z Tobą, więc współdłużnicy i poręczyciele mogą być nadal ścigani. Przed złożeniem wniosku omów to z rodziną i prawnikiem; więcej o roli poręczyciela piszemy w artykule o poręczeniu kredytu.

Kiedy upadłość nie jest najlepszym wyjściem

Jeżeli Twoja sytuacja jest przejściowa, a długi są niewielkie, ugoda lub rozłożenie spłaty na raty będą mniej kosztowne. Upadłość nie ma sensu również wtedy, gdy większość zobowiązań to alimenty lub inne długi, które nie podlegają umorzeniu. Oceń też, czy nie kwalifikujesz się do oddalenia wniosku z powodu nieuczciwego zachowania wobec wierzycieli. W razie wątpliwości skorzystaj z bezpłatnej porady prawnej przed złożeniem dokumentów.

Ryzyka i skutki

Upadłość konsumencka to nie jest wygodne rozwiązanie, tylko ostateczność. Pamiętaj o następujących skutkach:

  • utrata majątku (w tym nieruchomości) i kontrola syndyka nad finansami,
  • informacja o upadłości jest jawna w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, a historia zadłużenia nadal widnieje w rejestrach kredytowych, co utrudnia zaciąganie nowych zobowiązań,
  • obowiązek wykonywania planu spłaty, a przy jego naruszeniu możliwość uchylenia lub zmiany planu,
  • ryzyko odmowy lub oddalenia wniosku, jeżeli sąd uzna, że doprowadziłeś do niewypłacalności nieuczciwie,
  • brak możliwości ponownego umorzenia długów przez kolejne lata.

Co zrobić przed złożeniem wniosku

Zanim zdecydujesz się na upadłość, sprawdź mniej drastyczne drogi. Spisz wszystkie długi i budżet zgodnie z planem spłaty długów, zapytaj wierzycieli o ugodę i sprawdź, czy któreś zobowiązania nie uległy przedawnieniu. Jeśli nawet po tych krokach nie ma realnej szansy spłaty, upadłość może być uczciwym sposobem na nowy start. Przy kolejnych decyzjach finansowych, takich jak kredyt przy niskiej zdolności, zwróć uwagę, że po upadłości banki oceniają ryzyko surowo.

Najczęstsze pytania

Kto może ogłosić upadłość konsumencką?

Osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej i jest niewypłacalna, czyli trwale nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się to przy opóźnieniu przekraczającym trzy miesiące. Sąd może jednak oddalić wniosek, jeśli niewypłacalność wynika z umyślnego działania lub rażącego niedbalstwa.

Ile kosztuje wniosek o upadłość konsumencką?

Opłata sądowa od wniosku wynosi 30 zł. W toku postępowania mogą pojawić się koszty związane z likwidacją majątku, a w trudnej sytuacji można ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych. Pełnomocnik jest dobrowolny i jego wynagrodzenie ustalasz z nim samodzielnie.

Czy w upadłości konsumenckiej trzeba oddać mieszkanie?

Nieruchomość wchodzi co do zasady w skład masy upadłości i może zostać sprzedana. Ustawa przewiduje jednak ochronę potrzeb mieszkaniowych dłużnika: syndyk zapewnia środki na zaspokojenie ich przez określony czas, a część ze sprzedaży mieszkania jest przeznaczona na ten cel.

Które długi nie znikają po upadłości?

Nie podlegają umorzeniu między innymi zobowiązania alimentacyjne, renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby lub kalectwa, a także zobowiązania wynikające z przestępstw i wykroczeń. Szczegółowa lista jest w art. 491¹⁶ Prawa upadłościowego.

Ile trwa upadłość konsumencka?

Czas zależy od sprawy. Postępowanie wymaga likwidacji majątku, a po niej następuje plan spłaty. Według obecnych przepisów trwa on zwykle do 36 miesięcy, może być krótszy przy wysokiej spłacie lub dłuższy, gdy dłużnik doprowadził do niewypłacalności z własnej winy.

Źródła

Redakcja Kompasu Kredytowego

Zespół redakcyjny serwisu. Piszemy na podstawie ustaw oraz materiałów UOKiK, KNF i Rzecznika Finansowego, a każdy tekst sprawdzamy z aktualnymi przepisami przed publikacją i aktualizacją. Jak pracujemy

Co dalej?

Jeśli chcesz porównać możliwe formy finansowania, skorzystaj z narzędzia dobór formy finansowania przy niskiej zdolności (bez danych osobowych). W sprawie zadłużenia najpierw sięgnij po bezpłatną pomoc opisaną wyżej. Gdy rozważasz kredyt lub pożyczkę, możesz wysłać bezpłatne i niewiążące zapytanie.

Czytaj także w dziale Spłata długów